بیماری های غیر واگیر (تاریخ به روز رسانی : 20/1/1393 ، ساعت 14)
 
اپیدمیولوژی :
 بیماری های غیر واگیر هم اکنون در سراسر جهان 43 درصد بار بیماری ها را تشکیل می دهد. و انتظار می رود تا سال 2020 ،مسئول 60 درصد  کل بار بیماری ها و 73 درصد تمامی موارد مرگ  باشند. این بیماری ها مسئول 50 درصد مرگ های سالانه و 60 درصد بار بیماری ها در حوزه مدیترانه شرقی می باشند.به طوری که بیماری های قلبی – عروقی ،بیماری های مزمن ریوی ،سکته و دیابت نوع دو، سه علت از 6 علت اول مرگ و میر را تشکیل می دهد. در ایران نیز این بیماری ها از علل عمده مرگ و میر و ناتوانی به شمار می رود و علت 45 درصد بار بیماری ها در مردان و 33 درصد بار بیماری ها به تمام علل در زنان می باشد. چاقی و اضافه وزن، پرفشاری خون، فعالیت فیزیکی ناکافی، هیپرکلسترومی و اعتیاد 5 تا از اولین عوامل خطری هستند که 11 درصد باربیماری ها ، 68 درصد بار عوامل خطر، و 6/1 میلیون دالی را به خود اختصاص داده اند. استان فارس نیز با جمعیتی در حدود 4596658 نفر،  بیماری های قلبی – عروقی با 8/43 درصد، سرطان ها با 25/10 درصدو حوادث ترافیکی با 10 درصد به ترتیب رتبه های اول تا سوم مرگ و میر را به خود اختصاص داده اند.
سازمان جهانی بهداشت راه حل کنترل اپیدمی جهانی بیماری های غیر واگیر را،  پیشگیری اولیه مبتنی بر برنامه های جامع و فراگیر جمعیتی عنوان کرده که اساس آن را شناسایی، پیشگیری و کنترل مهمترین و شایع ترین عوامل خطر دانسته و بررویکردی گام به گام استوار است. اهداف کلی این ابتکار فراهم نمودن دستورالعمل ها، زیر ساخت های لازم برای مراقبت جهانی عوامل خطر بیماری های غیر واگیر، تصمیم گیری مبتنی بر شواهد و پایش مداخلات می باشد.
از مهمترین این عوامل خطرزا، مصرف دخانیات، رژیم غذایی ناسالم، فعالیت فیزیکی ناکافی و سوء مصرف الکل است. اینها همگی از عوامل خطر رفتاری هستند که قابل اصلاح می باشد بنابراین کشورهای مختلف جهان و سازمان جهانی بهداشت برنامه هایی را جهت مداخله در جهت کاهش عوامل خطر زای فوق به منظور کاهش بروز بیماری های عمده غیرواگیر طراحی کرده و به مرحله اجرا رسانده است. این برنامه ها در کشورهای پیشرفته صنعتی تجربه موفقی داشته ولی تاکنون برنامه های منسجم و طولانی مدت برای اصلاح شیوه زندگی در کشورهای در حال توسعه گزارش نشده است. در ایران برنامه ریزی برای پیشگیری و کنترل بیماری های غیر واگیر از ابتدای دهه 70 در مدیریت مبارزه با بیماری های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی آغاز گردید.تا کنون نیز برنامه های متعددی در استان های مختلف کشور اجرا شده که به شناسایی و آگاهی از وضعیت موجود بیماری های غیر واگیر، عوامل خطر و گاها ارائه راه حل هایی در این زمینه منجر شده است.
 
اهداف سازمان جهانی بهداشت از برنامه های مراقبت از عوامل خطر:
  • حمایت از برنامه های ارتقاء سلامت و پیشگیری و کنترل بیماری های غیر واگیر
  • ارتقاء سلامت به ویژه برای جمعیت های فقیر و محروم
  • پیشرفت آهسته و سپس روند معکوس در عوامل خطر مشترک بیماری های مزمن
  • پیشگیری از مرگ و میر زودرس و ناتوانی های غیرضروری در نتیجه بیماری های  مزمن اصلی (عمده )
  • پیشگیری از نابینایی و ناشنوایی
 
اهداف شبکه بیماری های غیر واگیر سازمان جهانی بهداشت برای پژوهش :
  • افزایش بحث و تبادل نظر منطقه ای در برنامه های پیشگیری و کنترل بیماری های غیر واگیر
  • ترویج همکاری ها در زمینه آموزش و تحقیقات بیماری های غیر واگیر
  • بهبود شبکه و به اشتراک گذاشتن تجربیات بین متخصصین منطقه ای بیماری های غیر واگیر با موسسات
  • تقویت ظرفیت پژوهشی و حمایت ازانجام تحقیقات مناطق اولویت دار با بیماری های غیر مسری
  • افزایش تصمیم گیری های مبتنی بر شواهد  
 
سیاست های منطقه مدیترانه شرقی(EMRO) سازمان بهداشت جهانی در پیشگیری و کنترل بیماری های غیر واگیر
  • بالا بردن الویت بیماری های غیر واگیر در سطوح جهانی و ملی و ادغام برنامه های  پیشگیری و کنترل این بیماری ها در تمام سیاست های ادارات دولتی
  • ایجاد و تقویت سیاست های ملی و برنامه ای برای پیشگیری و کنترل بیماری های غیر واگیر
  • ارتقاء مداخلات به منظور کاهش عوامل خطر اصلی و مشترک برای بیماری های غیر واگیر (مصرف دخانیات –رژیم غذایی ناسالم – عدم فعالیت بدنی – و سوء مصرف الکل )
  • ارتقاء پژوهش ها جهت پیشگیری و کنترل بیماری های غیرواگیر
  • ارتقاءمشارکت برای پیشگیری و کنترل بیماری های غیرواگیر
  • نظارت بر بیماری های غیرواگیر و عوامل خطر آنها و ارزیابی پیشرفت برنامه ها در سطوح ملی – منطقه ای و جهانی
  
اهداف کشوری برنامه مراقبت از عوامل خطر بیماری های غیر واگیر ( با توجه به افق توسعه 1404 و نقشه جامع علمی سلامت کشور)
  • توسعه زیر ساخت های لازم جهت مراقبت از عوامل خطر بیماری های غیرواگیر و نظارت و ارزشیابی بر برنامه های مداخله ای و کنترلی الویتی در این زمینه
  • تهیه منابع اطلاعاتی به روز و معتبر ملی و استانی از عوامل خطر همراه با نقشه های شیوع ،روند و توزیع آنها
  • تهیه ابزاری برای تصمیم گیری های بهداشت عمومی مبتنی بر شواهد با هدف کاهش اپیدمی های در حال ظهور بیماریهای غیر واگیر
  • آماده سازی زیر ساخت های حمایتی جهت انجام پژوهش های پیشگیرانه و انجام مداخلات موثر.
  • ارتقاء سطح دانش،تقویت و توسعه ظرفیت های بهداشت عمومی و خدمات بهداشتی اولیه در پیشگیری از بیماری های غیر واگیر .
 
اهداف استانی در زمینه برنامه مراقبت از عوامل خطر بیماری های غیر واگیر (با توجه به سند توسعه سلامت استان مدون 1393)
  • کاهش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی، دیابت، سرطانها، نارسائی کلیوی، بیماریهای تنفسی مزمن، افسردگی و ژنتیکی
  • کاهش خطر در سوانح و حوادث
  • کاهش بار سوانح و حوادث و بیماریهای قلبی عروقی، دیابت، سرطانها، نارسائی کلیوی، بیمارهای تنفسی مزمن،افسردگی، ژنتیکی
  • رسیدن به سطح توسعه یافتگی در شاخص های سلامت مادران باردار، نوزادان و کودکان زیر 5 سال
  • ارتقاء شیوه زندگی سالم به ویژه در زمینه تغذیه، فعالیت فیزیکی و استرس
 
چالش های پیش رو :
  • روند رو به افزایش بیماری های غیر واگیر و عوامل خطرزای آنها
  • کاهش سن ابتلا به بیماری های غیرواگیر برخورد شعارگونه با برتری اهمیت تقدم پیشگیری بر درمان
  • عدم وجود برنامه ی جامع و ساختاریافته برای پیشگیری و کنترل زودرس عوامل خطرزای بیماری های غیرواگیر
  •  عدم وجود همکاری بین بخشی اثربخش در راستای اقدامات بنیادی برای پیشگیری و کنترل زودرس بیماری های غیرواگیر و عوامل خطرزای مربوطه
  • سطح نامطلوب نگرش و در برخی موارد دانش و آگاهی گروه­های مختلف جامعه و نیز مسئولین و برجستگان اجتماعی نسبت به اولویت بیماری­های غیرواگیر و پیشگیری و کنترل آنها
  • نقصان و در برخی موارد عدم وجود سامانه های اطلاعاتی و ثبت رخدادهای مرتبط و نیز مدیریت اطلاعات جامع و مفید در خصوص بیماریهای غیرواگیر
  • نقایص متعدد در حوزه ­های تقنینی هدایت کننده، حمایت گر، پیش برنده و انسجام دهنده اجزاء حاکمیتی در مقوله پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر
  • اجرای ناکافی، نامناسب و در برخی موارد عدم اجرای سیاست ها و قوانین موجود در خصوص پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر
  • ضعف قابل ملاحظه در مشارکت و سازماندهی در سطح جامعه، گروه­ها و نهادهای اجتماعی در جهت پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیردر کشور
  • ضعف در بکار گیری ظرفیت های موجود در کشور و نیز ظرفیت سازی مناسب و به صرفه در جهت پیشگیری و کنترل بیماری­های غیرواگیر در جامعه
  • عدم وجود شواهد کافی مبتنی بر پژوهش در برخی حوزه ها در خصوص راهکارهای پیشگیرانه و مداخلات جامعه محور برایپیشگیری وکنترل بیماری­های غیرواگیردر کشور .
  • ساختار تشکیلاتی وزارت بهداشت متناسب با تغییر اولویت های سلامت در حوزه غیرواگیر به روز نشده است.
  • سیاستهای حوزه غیرواگیر در دانشگاهها عملی نمیشود.
  •  دانشگاهها عملکرد برنامه ای ندارند.
 
راهکار های پیشنهادی :
  • تاکید بیشتر بر پیشگیری نخستین و اولیه عوامل خطرزای بیماری های غیرواگیر
  • قانون گذاری درراستای تقویت همکاری های بین بخشی بین سازمان های مختلف برای پیشگیری، غربالگری و کنترل بیماری های غیرواگیر و عوامل خطرزای آن ها
  • تدوین برنامه جامع و کاربردی درراستای اجرای اقدامات عملی برای پیشگیری، غربالگری و کنترل بیماری های غیرواگیر
  • تاکید بر نقش سازمان بهزیستی (امور مهدکودک ها) و سازمان آموزش و پرورش در شکل گیری عادات صحیح شیوه ی زندگی
  • تعهد و عزم ملی برای اجرای تعهدات و اسناد بالا دستی صرفنظر از زمان یا افراد تصویب کننده آن.
  • نظارت بر حسن اجرای برنامه های تکلیفی بصورت مستمر توسط تیمی مرکب از مراجع تصمیم گیرنده و تامین کننده منابع مالی
  • مشخص شدن متولی کنترل عوامل خطر غیر واگیر.
 
رسالت مرکز تحقیقات سیاست گذاری سلامت  :
با توجه به اینکه مراقبت بيماريهاي غيرواگير نيازمند سيستم بهداشتي درماني پويا و با دانش كافي براي كنترل اين بيماری ها است.مرکز تحقیقات سیاست گذاری سلامت نیز بر این است تا با انجام تحقیقات کاربردی ، نقشی اثر گذار در پیشگیری و کنترل بیماری های غیر واگیر شایع داشته باشد.
  • مطالعه بار بیماری ها؛ توزیع بیماری ها، عوامل خطر و سوانح و حوادث در جمعیت کشور و همچنین، در سطوح استانی، دانشگاهی و شهرستانی.
  • همکاری در ارتقاء برنامه هاي مقابله با بيماري هاي غير واگير
  • جمع آوری گسترده ی تمامی اطلاعات قابل استفاده در کشور از طریق انجام مطالعات مرور نظام مند و دستیابی به مطالعات ملی و استانی
  • انجام مطالعات پژوهشی که با کمک آن ها بتوان میزان اثر مداخلات سلامت را سنجید.
  • پژوهش‌های که منجر به تولید شواهد مرتبط با بیماری‌های غیر واگیر
  • ارائه شواهد و نتایج بدست آمده از تحقیقات بر اساس چارچوب ترجمان دانش به ذینفعان ( اعم از مدیران و سیاستگذاران ، محققین، جامعه )
  • ارتقاء سلامت از طریق تحقیقات، مطالعات و شناسایی عوامل خطر(با الویت مندی عوامل خطر مشترک  )بیماری های غیر واگیر وارائه شواهد علمی جهت ذینفعان اعم از سیاست گذاران، مدیران ( در همه سطوح ) پرسنل بهداشتی درمانی ، محققین و جامعه  در زمینه مقابله با این عوامل . 
  • کمک به طرح اصلاح نظام سلامت کشور با محوریت بیماری های غیر واگیر

References
  •  WHO Global status report on non communicable diseases 2010.   Reported in 2011.
  •  
  •  WHO 2008-2013 Action Plan for the Global Strategy for the prevention and Control of Non-communicable Diseases :http://www.who.int/nmh/en/
  •  Iran-Non - Communicable Diseases-Risk Factors Surveillance
  •  
  •  Plan of action for the prevention and control of non communicable diseases in the Eastern Mediterranean Region
  •  
  •  .Health in the Islamic Republic of Iran, challenges and progresses(Kamran Bagheri LankaraniSeyed Moyed Alavian, and Payam Peymani).
  •  
  •  Fereshteh Asgari et al .Non communicable diseases .Risk factors suerveillance Data book report Head of NCD Risk Factors Surveillance Office, Center for NCD Control & Management 2007
  •  
  •  WHO global forum: Addressing the challenge of non communicable diseases(27 April 2011, Moscow, the Russian Federation)
  •  
  •  major challenges to sustainable development in the 21st century”Hosted in Tehran by the Government of the Islamic Republic of Iran 25-26 October 2010
  •  
  •        نقشه جامع علمی سلامت کشور
  •  
  •        نقشه تحول نظام سلامت جمهوري اسلامی ایران مبتنی بر الگوي اسلامی ایرانی پیشرفت-وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی ،شوراي
  • سیاستگذاري-اسفندماه 1390
  •        سند چشم‌انداز بیست ساله ایران
 
مرکز تحقیقات سیاستگذاری سلامت
آدرس :شیراز، خیابان زند، دانشکده پزشکی 
ساختمان شماره 2- طبقه هشتم
کد پستی : 45794-71348
تلفن و فاکس:07132309615
ایمیل:health.policy.research@ gmail.com