بیماری سل
بیماری سل یکی از قدیمی ترین بیماری های بشر است و در طول سالیان دراز همواره به عنوان یکی از عوامل مرگ و میر و ناتوانی انسان ها مطرح بوده است. این بیماری،یک بیماری باکتریال مزمن است که در اثر مجموعه مایکوباکتریوم های سلی و در بیشتر موارد توسط مایکوباکتریوم توبرکولوزیس ایجاد می شود. بیماری سل به دو صورت ریوی و خارج ریوی تظاهر می کند. سل ریوی در حدود 85% از موارد و نوع خارج ریوی در حدود 15% موارد را تشکیل می دهد.ی ک سوم کل مردم جهان و پنجاه درصد مهاجران در حال حاضر آلوده به باسیل سل هستند. هر 4 ثانیه یک نفر در دنیا مبتلا به سل شده و هر 10 ثانیه یک نفر در دنیا در اثر سل می میرد. با این روال در طول یک دهه نزدیک به سیصد میلیون نفر با میکروب سل عفونت می یابند.

8 حقیقت کلیدی در مورد سل:

1- بیماری سل بعد ایدز، دومین عامل عفونی مرگ بار در سراسر جهان است.
2- در سال 2012، 8/6 میلیون نفر از افراد به بیماری سل مبتلا شدند و 1/3 میلیون نفر در اثر بیماری فوت شدند.
3- بیش از 95% از مرگ و میر در کشور های کم درآمد و با درآمد متوسط رخ می دهد و جزء 3 علت اول مرگ و میر در زنان 44-15 می باشد.
4- سل عامل یک پنجم علت مرگ و میر در بین افراد مبتلا به ایدز می باشد.
5- سل مقاوم در برابر چند درمان (MDR-TB) در حال حاضر در تمام کشور ها مورد بررسی است.
6- موارد تخمینی بیماری سالانه در حال کاهش است هر چند با روندی بسیار آرام اما به این معنا است که جهان در مسیر دستیابی به به هدف توسعه هزاره برای کاهش شیوع سل تا سال 2015 می باشد.
7- میزان مرگ و میر از بیماری سل طی سال های 1995-2012 به میزان 45% کاهش یافته است.
8- برآورد شده که 22 میلیون نفر از مردم از طریق راهبرد توصیه شده سازمان جهانی بهداشت(DOTS) از این بیماری نجات یافتند.

پراکندگی بیماری در ایران:
در سال 2002 میلادی بروز بیماری سل ریوی اسمیر مثبت، از طرف WHO برای ایران 13 مورد در هر صد هزار نفر جمعیت برآورد شده است. میزان بروز و شیوع بیماری در همه نقاط کشور یکسان نیست.مناطق حاشیه ای کشور از قبیل سیستان و بلوچستان،خراسان، مازندران،گیلان،آذربایجان شرقی، اردبیل، کردستان،خوزستان و سواحل جنوبی، دارای میزان بروز و شیوع بالا و بر عکس قسمت های مرکزی کشور، میزان بروز پایینی دارند.

علایم و تشخیص:
شایع ترین و مهم ترین علامت بیماری سل ریوی، سرفه پایدار به مدت 2 هفته یا بیشتر است که معمولا همراه با خلط یا گاهی خلط خونی است. علایم دیگر شامل تب، درد قفسه سینه، تنگی نفس، کاهش اشتها، بی حالی و خستگی شبانه است.علایم سل خارج ریوی بستگی به عضو درگیر دارد ولی بیشتر به صورت درد قفسه سینه، بزرگی غدد لنفاوی و ترشح چرکی آنها، درد و تورم مفاصل، تغییر شکل استخوان ها، سردرد، تب و سفتی گردن، اختلالات ادرای و نازایی است.اساس تشخیص سل ریوی بر اساس نتیجه آزمایش خلط بیماران مشکوک می باشد.

پیشگیری و کنترل:

کلید اصلی کنترل سل، شامل یک برنامه ملی موثر کنترل سل است که توان تشخیص سریع موارد عفونی و مراقبت آنها را داشته باشد.در سال 1991 سازمان جهانی بهداشت توصیه کرد که برنامه ملی کنترل سل باید برای دستیابی به یک وضعیت رضایتبخش در زمینه کنترل سل در نیل به اهداف زیر تلاش کند:
1) تشخیص 70% موارد جدید اسمیر خلط مثبت
2) درمان موفق 85% آنها
اهداف کاربری شامل:
1) تشخیص موارد با استفاده از بررسی میکروسکوپی اسمیر خلط در بین بیماران بدون علامتی که خود به سرویس های بهداشتی مراجعه می کنند.
2) تجویز درمان داوریی استاندارد کوتاه مدت همراه با نظارت مستقیم بر درمان موارد.
3) برقراری یک نظام تهیه منظم دارو برای کل دارو های ضروری ضد سل
4) برقرای و تداوم یک نظام ثبت و گزارش استاندارد که امکان بررسی نتایج درمان را فراهم کند.

اقدام های عملی به منظور کنترل بیماری سل:

1- بیماریابی به منظور درمان بیماران و غیر عفونی کردن آنها برای دیگر افراد جامعه
2- یافتن افراد مبتلا به عفونت سلی، به منظور پیشگیری از تبدیل عفونت به بیماری سل
3- تشخیص افراد سالم به منظور واکسینه کردن آنها به وسیله واکسن BCG

لینک های مرتبط:
 
 
مرکز تحقیقات سیاستگذاری سلامت
آدرس :شیراز، خیابان زند، دانشکده پزشکی 
ساختمان شماره 2- طبقه هشتم
کد پستی : 45794-71348
تلفن و فاکس:07132309615
ایمیل:health.policy.research@ gmail.com